Het gedoe dat komt kijken bij leven

De voorstelling Nieuwkomers van Theatergroep Greppel was de perfecte opmaat voor een discussie over diversiteit in de culturele sector. Daarom besloot Lily van Engen van Cultuur Oost de voorstelling nog drie keer te programmeren bij culturele instellingen in Gelderland.

Nieuwkomers – Theater Greppel 1

'Nieuwkomers' van Theatergroep Greppel

‘Wie is eigenlijk de nieuwkomer en hoe gaan we daarmee om?’

‘We gaan nog zes voorstellingen van Nieuwkomers doen en dan stoppen we er echt mee. Dan hebben we er 52 gespeeld en is het goed geweest’, zegt Rik Luijmes, artistiek leider van Theatergroep Greppel. De groep speelde de voorstelling op scholen in heel Gelderland, in filmhuis Lux en in het eigen Greppeltheater in Nijmegen. Nieuwkomers gaat over naar een nieuwe plek gaan, je welkom voelen of juist niet, over begrip en onbegrip, vertelt Luijmes. ‘We zijn namelijk allemaal weleens nieuwkomers. Bijvoorbeeld op een school of op nieuw werk. In de voorstelling praten we zowel over die kleine onwennigheden als over mensen die uit een totaal andere cultuur komen en die zich hier maar hebben aan te passen.’

Greppel speelde Nieuwkomers in september voor een publiek van Cultuur Oost-medewerkers en hun gasten. Het bleek een mooie opmaat voor een discussie over diversiteit in de cultuursector, vertelt Lily van Engen, adviseur overheid. ‘We hebben een uur nagepraat, vooral over de vraag waarom er zo weinig mensen van kleur op de bühne staan en in het publiek zitten. We bereiken toch vooral nog een groep hoogopgeleide, witte mensen.’ Ze belde rond naar andere instellingen in Gelderland en er bleek op veel andere plekken ook behoefte aan een discussie hierover. ‘Daarom hebben we Nieuwkomers nog drie keer geprogrammeerd, in Winterswijk, Tiel en Apeldoorn. Ook daar zal er ruimte zijn voor discussie achteraf. De tijd is rijp voor een gesprek over inclusie en culturele diversiteit. We moeten als organisaties relevant blijven voor de wereld buiten onze deuren.’

Oorlog in huis

Het verhaal ontstond toen vlakbij Luijmes’ huis in Nijmegen een vluchtelingenkamp werd opgezet. ‘Mijn vrouw en ik fietsten daar af en toe heen’, vertelt hij. ‘Dan fietsten we door het donker, was er een tijdje helemaal niets, en dan stond er ineens zo’n enorm kamp. In het bos, middenin de winter. Eigenlijk was het er verschrikkelijk. Ik was me er gelijk van bewust dat daar geschiedenis werd gemaakt.’ Al snel kwamen er ook mensen bij hen thuis over de vloer. ‘Mijn vrouw nodigde iedere vrijdag mensen uit, de hele handel kwam langs. Zo haalden we de oorlog in huis.’

Met een van de oud-bewoners van Heumensoord, Mohammad, heeft Luijmes nog steeds contact. ‘Nieuwkomers gaat ook over hem, een jongen die in dat kamp terecht komt en dan door ons wordt opgenomen en begeleid. Maar het gaat ook over het conflict tussen mij en mijn vrouw. Ik wilde niet elke vrijdag oorlog over de vloer, ik wilde ook rust. Dat is de positie waar we als land ook inzitten. Eigenlijk zeggen we: “Jullie zijn welkom, maar wel alleen op onze voorwaarden”.’

Nieuwkomers’ is een muzikale voorstelling, actueel, dynamisch, intiem, interactief en verfrissend. Soms ernstig en gelukkig ook om te lachen. Gespeeld door drie acteurs uit verschillende windstreken met ieder een verschillende nationaliteit of achtergrond. 

Gedoe

Al zeker acht jaar maakt Luijmes met Theatergroep Greppel ieder jaar een voorstelling. ‘Eigenlijk gaan ze altijd over wat mij op dat moment het meest bezighoudt. We zijn bijvoorbeeld ooit begonnen met een verhaal over huizen die verdwenen door de Betuwelijn’, vertelt hij. ‘Wat gaat er in je om als je geboortegrond wordt afgepakt door een spoorlijn?’ Een vast thema in zijn werk is de strijd die mensen leveren om te leven. ‘Ik vind het ontroerend dat wij als mensen, jij, ik, mijn familie, er maar het beste van proberen te maken. En dat geeft gedoe, om het goed te hebben in het leven’, zegt Luijmes. ‘Vanochtend vergat ik mijn sleutels weer, dat was heel irritant. Soms maken we ruzie en dan denken we achteraf “dat was helemaal niet nodig”. Dat soort kleine dingen.’

En dat gedoe houdt voor hem niet op bij het kwijtraken van sleutels. ‘Het kan dus ook gaan over frustraties op maatschappelijk niveau’, zegt hij. ‘In Nieuwkomers gaat het over het idee dat we dolblij zijn als er een baby bij komt, maar als het een volwassen man is, is het een probleem. Dat interesseert mij. Ik wil er de complexiteit van laten zien. De voorstelling probeert dan ook niet zozeer antwoorden of advies te geven, maar meer te onderzoeken hoe het in elkaar zit.’

Nieuwkomers – Theater Greppel 2

'drie acteurs die op de een of andere manier ook nieuwkomers zijn'

Tegenover elkaar

Luijmes zelf is de constante factor in de groep, maar hij werkt wel regelmatig met dezelfde mensen. ‘Om Nieuwkomers heen zit een heel team van ongeveer twaalf mensen’, vertelt hij. ‘We begonnen met de vorm, ik heb de zaal in drie delen opgedeeld, zodat het publiek in het begin elkaar niet helemaal kan zien. Gedurende de voorstelling vallen de doeken weg en kunnen mensen elkaar echt aankijken.’

Daarna schreef hij het script en zocht hij drie acteurs die op de een of andere manier ook nieuwkomers zijn. ‘Ik wilde ook iemand die van dichterbij kwam. Dus een acteur komt uit Duitsland, een ander is als baby uit Bangladesh gekomen en van de derde komt de vader uit Ghana.’ Hij onderzocht literatuur en nieuwsberichten en vroeg ook regelmatig advies aan Mohammad. ‘Dan zat ik boven te schrijven en liep ik even naar beneden om te vragen hoe iets ook alweer zat.’

‘Ik heb de voorstelling gemaakt omdat ik wilde dat het verhaal van Mohammad en Heumensoord werd verteld’, zegt Luijmes. ‘Iedereen moest dit gewoon weten. Als we alleen afgaan op datgene wat we in de krant lezen of op het journaal zien, dan vormen we er te gemakkelijk een mening over. Dat betekent niet dat ik er heel duidelijk instop wat ik ervan vind, maar ik hoop dat mensen door een voorstelling als deze anders gaan nadenken. We willen voelbaar maken dat de mensen waarover dit gaat tegenover je of naast je kunnen zitten. En zodra dat lukt, verandert er iets.’

Tekst: Jozien Wijkhuijs
Beeld: Theater Greppel

Topics

Kunsten Netwerken Zorg en Welzijn
Lily van Engen

Door

Lily van Engen

Samen met bestuurders, beleidsmakers en ondernemers zoek ik naar verbinding met de culturele sector om actuele uitdagingen aan te gaan.

Stel een vraag