Maak ruimte voor diversiteit in het culturele veld

Diversiteit is steeds meer, maar nog steeds marginaal, zichtbaar op onze podia, in onze musea, tijdens onze congressen en bijeenkomsten. “Doe maar iets met urban”, zoals mijn collega Simon het kort en treffend samenvat.

Blog: juni 2020

fotoLilyvanEngen

Beeld: Biënnale Venetië 2019

De roep om diversiteit in het culturele veld écht en onvoorwaardelijk te realiseren is overal om ons heen. “Het wordt tijd dat je naar ons begint te luisteren. Want wij zijn jullie. En jullie zijn ons” zegt een gestaag groeiende gemeenschap van theatermakers, filmers en andere kunstenaars van kleur, jong en oud in een open brief van 600+ kunstprofessionals: “Wij zien jullie, witte kunst- en cultuursector”.

Maar zien wij hén? Worden zij écht onderdeel van onze structuren en netwerken? Nodigen we ze uit in ons huis om samen te werken en te leven? Of gunnen we ze alleen maar een klein hoekje? En kiezen we vooral wat we (her)kennen.

Black Lives Matter

De toekomst van de culturele sector wordt niet geschreven door mijn generatie, maar door de jonge mensen die de afgelopen weken met z’n duizenden deelnamen aan de Black Lives Matter demonstraties. Het is niet alleen het racisme dat de woede opwekt van de demonstranten en sympathisanten, maar zeker ook de uitsluiting vanwege kleur, afkomst, naam.

De diversiteit van de Nederlandse samenleving zien we nog lang niet weerspiegeld in onze culturele organisaties en al helemaal niet op sleutelposities waar de koers bepaald wordt en besluiten worden genomen. Waar hebben we de aansluiting gemist?

Al meer dan 10 jaar zou de Code Diversiteit & Inclusie richtinggevend moeten zijn voor de inrichting en programmering van culturele organisaties. Het is zelfs een van de bepalende voorwaarden voor toekenning van overheidssubsidies. De Raad voor Cultuur concludeert in haar advies: “De meeste instellingen werken langs een beperkt aantal dimensies aan diversiteit. Inclusiviteit vraagt om permanente zelfreflectie van iedereen in de culturele sector. Daar is nog een lange weg te gaan.”

Ik denk aan de Stamboom monologen van Joy Delima, afgelopen najaar in een theaterzaal met voornamelijk witte Arnhemmers. Opgegroeid in Rotterdam met veel diversiteit op straat, voelde Joy zich tijdens haar opleiding in Arnhem pas echt zwart. Ook denk ik aan Onias Landveld, verhalenverteller en stadsdichter voor Tilburg, die in zijn voorstelling Wortels en Cassave zijn plek zoekt in een wereld die hem niet helemaal accepteert.
Hun verhalen maken pijnlijk duidelijk hoe veel werk we nog te verzetten hebben.

Historische context

Mijn eigen, vrijwel niet zichtbare, bi-culturele achtergrond plaatst mij in een ongemakkelijke positie. De woede en pijn over uitsluiting en racisme voel ik tot in mijn haarvaten en ik kan het dan ook niet laten om ertegen te ageren. Tegelijkertijd weet ik dat ik makkelijk praten heb: ik word zelden aangesproken op mijn licht getinte huidskleur en ik heb geen last van mijn Nederlandse achternaam, maar meegevoerd in de maalstroom van de geschiedenis word ik wel – heel veilig – tot vertegenwoordiger van een ‘andere’ groep gemaakt.

‘Geen gewoon Indisch meisje’ van Marion Bloem en ‘Alledaags Racisme’ van Philomena Essed kleurden 35 jaar geleden mijn identiteit en activisme, zoals nu Lara Nuberg en Massih Hutak de woordvoerders zijn van een kleurrijke jonge generatie. Langzamerhand komt er ruimte voor stemmen die een veelheid aan verhalen vertegenwoordigen. Die verhalen hebben we hard nodig als we het culturele veld echt willen veranderen.

Een groot deel van het debat over racisme loopt spaak omdat er weinig algemeen bewustzijn is over ons verleden. We zitten opgescheept met een koloniale geschiedenis van onderdrukking en uitbuiting die de Europese identiteit al zeker 400 jaar centraal stelt.

Daar kunnen we nu natuurlijk niets meer aan veranderen. Wat we wel kunnen is ons bewust worden van de historische context en wat dat betekent voor onze multiculturele samenleving nu. Bewustwording roept verandering op en zonder wrijving geen glans – vrij naar Adriaan van Dis.
De tijd van wegkijken is voorbij.

Wat doen wij?

Bij Cultuur Oost zijn we ons bewust dat we stappen moeten zetten. Dat doen we niet alleen. In het Actieplan Cultuur Inclusief Gelderland bouwen we aan een samenwerking met ruim 20 culturele instellingen, non-formals en bedrijven. Dat biedt nieuwe inzichten en verrassende invalshoeken om onze ingesleten denkwijzen en patronen te veranderen. Zo hebben we gezamenlijk de mysterie-shopper-tour ontwikkeld waarbij we culturele organisaties scannen op gastvrijheid en diversiteit. En hebben we een project bedacht om jongeren als maker te betrekken bij Sonsbeek ’20-’24. We ondersteunen de muziek- en dansproductie ‘Schitterende Schaduw’ die de schaduwkant van onze geschiedenis, het slavernijverleden, laat zien.

Cultuur Oost zelf werkt met de Code Diversiteit en Inclusie in de hand aan vergaande vernieuwing vanuit de kracht van kunst. We willen namelijk álle verhalen een podium geven. We zijn er nog lang niet maar we hebben de ambitie om beter in te spelen op de diversiteit in de samenleving. Een opgave waar het hele culturele veld voor staat zodat kunst en cultuur van en voor iedereen wordt.

We werken aan een toekomst waarin diversiteit geen vraag meer is, maar gewoon ís.

Topics

Kunst en Cultuur
Lily van Engen

Contact

Lily van Engen

Samen met bestuurders, beleidsmakers en ondernemers zoek ik naar verbinding met de culturele sector om actuele uitdagingen aan te gaan.

Stel een vraag